“Занарын тэсрэлт”-д Монгол нэгдэнэ

2012-04-25 10:40
Э.Хосцэцэг

“Өнгөрсөн жилүүдэд томоохон гэрээ хэлэлцээр дээр ажилласаар шатдаг занарыг анхаарч амжсангүй. Одоо үлдсэн багахан хугацаагаа занарт зориулна” хэмээн ЭБЭХ-ний сайд Д.Зоригт Эдийн засгийн форумын үеэр хэлсэн юм. Эрчим хүч, нефтийн нөөц дуусахад шатдаг занар “амь тариа” болно гэдгийг бүгд мэддэг байсан ч төдийлөн сонирхож байсангүй. Учир нь занарыг боловсруулахад өртөг өндөртэйгээс гадна шинээр нефтийн ордууд нээгдсэнээр “шатдаг занар” хэмээх эрдсийг бараг мартах шахжээ.

Харин одоо Монголд төдийгүй дэлхий даяар занарыг ихээхэн сонирхож эхэллээ. Ийн хошуурах болсон нь АНУ-аас эхлэлтэй. Өрөмдлөгийн шинэ технологи буюу “fracking” технологийг 2002 оноос АНУ-ын Умард Дакотад хэрэглэснээр занараас үлэмж хэмжээний хий, нефть гарган авч болохыг харуулсан юм. Ингэснээр занар хөрөнгө оруулагчдын сонирхолд орж иржээ.

Шинэ технологи хэмээгдэх “fracking”-ийн талаар MMJ хоёрдугаар сарын дугаартаа дэлгэрэнгүй нийтэлсэн билээ. Товчхон сануулахад, “Занарын тэсрэлт”-ийг бий болгосон өрөмдлөгийн шинэ технологи нь уламжлалт босоо өрөмдлөг ба шинэ хөндлөн өрөмдлөгийн хослол юм. Газрын гүнд байгаа нефть болон хийн ордод нэвтрэхийн тулд олон босоо нүх өрөмддөг байсан бол шинэ технологиор нэг босоо нүх өрөмдөөд, түүнээсээ нефть, хийн судлаа дагаж хөндлөн өрөмддөг байна.

Занарын давхаргад хэвтээ цооногоор ус, элс болон тусгай химийн бодисын хольцыг шахна. Гидро цохилт нь судал хоорондын ханыг нурааж, хий, нефтийг олон тооны босоо цооног өрөмдөхгүй шахаж гаргах боломж олгодог аж. Шинэ технологийг энгийн үгээр тайлбарлавал “дуслыг хураавал далай” гэсэн зарчмаар явагдана гэсэн үг. Энэхүү “дуслыг хураавал далай” зарчим Монголд хэрэгжих боломжтой эсэхийг судлахаар зэхэж эхэлсэн нь сайдын үгнээс “үнэртэж” байна.

Монголд занар бий юү?

Байгаа. Байх байхдаа чамгүй их бий гэдгийг учир мэдэх хүмүүс хэлдэг. Гэхдээ шатдаг занарын судалгаа харьцангуй бага хийгдсэн. 1940-1950 оны үед шатдаг занарыг газрын тос, хийн судалгааны хавсарга болгон судалж, 40 гаруй орд илрэл тогтоосон байдаг. 1960-аад оны эхээр түлэх зорилгоор Хөгшин гол, Зүүнбулагийн ордуудын хайгуулыг гүйцэтгэжээ. Харин 1982 онд шатдаг занарыг эрчимтэй судлах анхны хөтөлбөрийг боловсруулж Нялга, Чойбалсан, Дундговийн сав газарт, Төгрөг, Баянжаргалан, Баян эрхт, Сүмийн нуур, Ээдэмт, Хөөт, Шаварт овоо зэрэг хэд хэдэн ордод судалгаа хийжээ.

Эдгээрээс заримынх нь дээжийг Эстон, Япон улсад лабораторид туршсан бөгөөд Ээдэмтийн шатдаг занар давирхайн гарцаар өндөр болох нь тогтоогдсон байна. Давирхайн гарц өндөр байгаа нь найдвар бий гэсэн үг юм. Занарын нөөцийн үнэлгээг Монголд ганцхан удаа 1994 онд хийсэн байдаг. Доктор геологич-инженер Д.Бат-Эрдэнэ агсан, доктор Л.Жаргал нарын тооцоогоор Монголд 23 тэрбум тонн занарын давирхай бий гэнэ. 

Занарын давирхай нь газрын тостой ойролцоо найрлагатай түүхий эд юм. Манай эрдэмтдийн тогтоосон 23 тэрбум тонн гэдэг тоо бол шатдаг занарын зөвхөн давирхайн нөөц гэдгийг энд дахин хэлэх нь зүйтэй байх. Түүнийг боловсруулаад газрын тосноос гаргаж авдаг шатахуун түлш бүгдийг хийж болдог байна.

Бензин шатахууны асуудал үргэлж “толгой өвтгөдөг” манай оронд шатдаг занарын нөөц их байгаа нь сэтгэл сэргээсэн мэдээ юм. Цаашид судалбал нөөцийн хэмжээ ихсэх боломж ч бий. Учир нь занар органик бодисоор баялаг. Тэгэхээр шатдаг занар  амьд биеэс гаралтай гэсэн үг. Нефть органик гаралтай гэж анх М.В.Ломоносов 1763 онд бичсэн гэдэг.

Бүдүүн тоймоор тайлбарлавал хэдэн сая жилийн өмнө амьдарч байсан аварга динозаврууд, амьд организмууд мөхөж газрын гүнд шингээд занар, нефтийн давхарга бий болжээ. Газрын элсэн давхаргад үлдсэн нь цэвэр нефть, элсэн давхарга нь норж дагтаршаад шавар болж чулуужсан нь занар аж. Нефть, занарын эртний ордуудыг 600 сая жилийн өмнө бүрэлдсэн гэж үздэг. Тиймээс ч үлэг гүрвэлийн мөрийг өдий болтол хадгалсан Монгол нутгийн газрын гүнд нефть болоод занарын давхарга их бий гэдгийг зарим судлаач сануулаад байгаа хэрэг.

Үргэлжлэлийг Mongolian Mining Journal-ийн ¹004  дугаараас уншина уу.
  • Зочин (103.229.120.72)
    Хаха дахиад жоохон юм уншиж байж бичихгүй дээ
    2014 оны 09 сарын 18 | Хариулах
Санал асуулга
Засгийн газрын хуралдаанаар, ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг нэг жилийн хугацаанд олгохгүй байхаар шийдвэрлэв. Энэхүү шийдвэрийг Та хэрхэн дүгнэж  байна вэ?
  • Зөв
  • Буруу
Үр дүн:
  • Зөв
  • Буруу
Эрдэс баялгийн салбарт хариуцлагатай үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуйн нэгжүүдийг нэгтгэх “Хариуцлагаар нэгд” аяныг МУУҮА-аас санаачлан УУХҮЯ-тай хамтран хэрэгжүүлж байна. Энэхүү санаачлагыг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна
Үр дүн:
  • Дэмжиж байна
  • Мэдээлэл муу байна

ШИНЭ

  • 12 цаг 30 минутын өмнө
    Тавдугаар сарын 13-ны байдлаар, Нарийнсухайтын бүлэг орд дахь "Монголын Алт" компанийн уурхайгаас 747 ажилтан вакцинд хамрагдаж байна. Үүнээс I тунд 734 ажилтан хамрагдаж 98%-ийн гүйцэтгэлтэй бол II тунгийн хувьд 669 ажилтан хамрагдаж 90%-ийн гүйцэтгэлтэй байгаа аж. “Саусгоби Сэндс” компанийн нийт 230 ажилтан II тунд хамрагдаж мөн адил 98%-ийн гүйцэтгэлтэй байна. Түүнчлэн, вакцинжуулалтад бүрэн хамрагдаж дуусан хэд хэдэн уурхай бий. Тухайлбал, “Энержи ресурс” компанийн Ухаа худаг уурхайн үндсэн ба туслан гүйцэтгэгч нийт 2600 гаруй ажиллагсад вакцины II тунд бүрэн хамрагдаж дуусчээ.
  • 16 цаг 20 минутын өмнө
    Дэлхийн хэмжээнд нүүрстөрөгчгүй технологид шилжилтэд зэс, никель, кобальт, лити болон бусад металын нийлүүлэлтийг хангахын тулд ойрын 13 жилд  уул уурхайн компаниуд нийт 1.7 их наяд ам.долларын хөрөнгө оруулах шаардлагатай. Ийм тооцоолол Их Британийн “Wood Mackenzie” байгууллагын судалгаагаар гарчээ. Тус судалгааг удирдсан Жулиан Кеттл “2050-2060 он гэхэд олон орнууд нүүрстөрөгчийн ялгаруулалтаас бүрэн ангижрах зорилттой. Үүний тулд дотоод шаталтат хөдөлгүүртэй ердийн машиныг цахилгаан машинаар солих, сэргээгдэх эх үүсвэрт суурилсан эрчим хүчний системийг суурилуулах хэрэгтэй болно. Ногоон эрчим хүчийг “хуримтлуулахад” асар их хөрөнгө зарцуулна. Энэ бүгд металын эрэлтийг огцом нэмэгдүүлнэ” хэмээжээ.
  • 16 цаг 21 минутын өмнө
    Хятадын Үндэсний хөгжил, шинэтгэлийн хорооноос (NDRC) төмөрлөгийн үйлдвэр барих, хүчин чадлыг өргөтгөх төслүүдэд шинэ шалгуур тавих болжээ. Энэхүү өөрчлөлт нь тус улсын ган үйлдвэрлэлийн хүчин чадлыг танах, нүүрстөрөгчийн давхар ислийн ялгаруулалтыг бууруулах, аж үйлдвэрийн гол бүс нутгийн байгаль орчны нөхцөл байдлыг сайжруулах хүрээнд хийгдэж буй аж. Шинэ журмаар, тухайлбал Бээжин, Тянжин, Хэбэй, Янзцы болон Сувдан гол, Шанси мужийн Фэнвэйн тал зэрэг бүс нутгуудад шинэ үйлдвэр байгуулах тусгай зөвшөөрөл авахын тулд хуучирсан тоног төхөөрөмжтэй үйлдвэрлэлээ хаах шаардлага тавигдаж байна. Муж, автономит бүс нутаг, хотууд нь шинэ үйлдвэрийн хүчин чадал нэмэх тохиолдолд бусад бүс нутагтай харилцан тохиролцоно. Өөрөөр хэлбэл, шинэ хүчин чадлыг нэмэх бол заавал хуучин үйлдвэрлэлийг хааж Хятадын Засгийн газраас заасан тодорхой хязгаарлалтаас давахгүй гэсэн үг.
  • 17 цаг 8 минутын өмнө
    Байгалийн баялгаас оюуны баялагт уриан дор “Эрдэс баялаг-цахим шилжилт” хэлэлцүүлгийг УУХҮЯ энэ сарын 21-нд цахимаар зохион байгуулахаар төлөвлөжээ. Эрдэс баялгийн салбарын үр ашиг, өгөөж, бүтээмжийг нэмэгдүүлэх, төрийн байгууллагын үйлчилгээг нээлттэй, хүнд сурталгүй, ил тод, хариуцлагатай болгоход тус хэлэлцүүлэг чиглэсэн байна. Хэлэлцүүлгийг нээлтэд  Монгол Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ, УИХ-ын Инноваци, цахим бодлогын байнгын хорооны дарга Н.Учрал нар мэндчилгээ дэвшүүлж үг хэлэх аж. Мөн УУХҮ-ийн сайд Г.Ёндон “Эрдэс баялгийн салбарын цахим шилжилтийн бодлого”, тус яамны Цахим бодлого, мэдээллийн технологийн хэлтсийн дарга Т.Баасанпүрэв “Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлийн үйл ажиллагааны систем“ зэрэг сэдвээр илтгэл тавьж хэлэлцүүлэх юм.
  • Уржигдар 15 цаг 31 минутад
    Дорнод аймагт “Алтан цагаан овоо” алтны үндсэн ордын төсөл хэрэгжүүлж буй “Степ голд” компани Монголын хөрөнгийн биржид бүртгүүлэхээр ажиллаж байгаа юм. Тус компанийн Санхүү эрхэлсэн захирал Жереми Сауттай Монголын хөрөнгийн биржид бүртгүүлэхийн давуу тал, алтны зах зээл, Монголын хөрөнгө оруулалтын орчин болон бусад асуудлаар MMJ-ийн Б.Төгсбилэгт ярилцлаа.    Та алтны зах зээл цаашид хэрхэн өрнөнө гэж төсөөлж байна вэ? Зарим шинжээч алтны ханш цаашид өснө гэж харж байхад нөгөө хэсэг нь буурна гэж тооцоолж байх юм.  Зах зээл хэрхэхийг хэн ч таах боломжгүй ч нөхцөл байдлаас үзвэл төв банкууд сүүлийн нэг жилийн хугацаанд мөнгөний нийлүүлэлтийг их хэмжээгээр нэмэгдүүлсэн.